Странице

недеља, 9. август 2020.

СТОЈАН БОГДАНОВИЌ: ПО ВРАЌАЊЕТО ОД БАЊА ЛУКА

 

 ПО ВРАЌАЊЕТО ОД БАЊА ЛУКА

Стојан Богдановић, песник и математичар

 

Поминаа три недели од поаѓањето од Бања Лука.

Мајка ми, брат ми и јас продолживме за Књажевац,

Очувот, Лоте, бањалучки делија,

Остана со покуќнината во Ниш.

Дел од неа што ја понесовме со нас

Ја сместивме во една стара куќа.

Шишиња за кабеза и сифони

Се тркалаа низ цел двор,

Никој не можеше да ги стигне.

Во нив сосетките повеќе децении

Оставаа сок од домати.

 

Онака како и кога се селевме во Бања Лука,

Прв замина Лоте, а ние по него.

Повторно се уверив

Дека неколку месеци траат подолго од неколку години.

Тој остана во Ниш, а ние ќе појдеме таму,

Кога ќе се создадат историски услови.

 

Мене бргу ме вратија во Ниш.

Лоте најде локал и ортак  –

Тоа беше прочуениот Јован Апел,

Предвоен индустријалец.

Но некој требаше да дежура во дуќанот,

Да полни сода и клакери.

Апел беше фин господин,

Залижан како Марлон Брандо како кум.

Пушеше како смок

И стално нешто запишуваше.

Беше постојано набљудуван.

Со свои очи видов кога дојдоа

Да се распрашуваат оние со кожуви.

Лоте тогаш ќе ме истераше велејќи,

Сине, земи пари од фиоката

И тркни до Цока,

Купи нешто за ручек.

 

Жената на Апел беше лисокоса.

Во тоа време и не помислував дека жените

Се натпреваруваат во бојосување на коси, нокти...

Мислев дека така се родени.

Устата и беше нацрвена

Како излиена.

Очите – морски, сини, длабоки, го голтаа светот.

Употребуваше некој дискретен парфем

И не смрдеше како оние нашите

Што на пазариштето кај крепоста

Продаваа живина во аголот –

Мисирки, гуски, кокошки...

 

Беше убава како жена му на Келава

Што продаваше долна облека

Во новата стокова куќа

На Плоштадот на слободата.

Сите знаат дека Ниш

Го ослободи Крал Милан.

Но, плоштадот до денес не го освои.

 

Тома Келава беше боксерски шампион.

Со помош на скала крадешка влегов

Во стадионот на „Раднички”  за да гледам

Како го суредува Линка.

Колку што дојдов на врвот на трибината

Видов како еден милиционер

Јавајќи на коњ со кренат меч

Јуриша кон мене како Турчин

Кога кнез Милан

Го ослободуваше нашот царски град.

Толку остро ме врсна со сабјата по грбот,

Ми ја искина единствената кошула,

А на грбот како спомен на победата на Тома

Засекогаш ми остана долг црвен белег.

Белегот љубоморно го чував од женските погледи,

Не ѝ го покажав ниту на мајка ми зашто веднаш ќе дознаеше

Како ми се искина кошулата,

А тоа веќе ќе беше голема беља.

 

Карши нашиот дуќан доѓаше циркусот „Медрано”.

Ги гледав сите претстави.

И сите циркузантки беа бојосани.

Сопственик на циркусот беше Милан Слива*,

Човек кој го љубеше циркусот,

Живееше за циркусот,

Живееше во својот циркус,

Се снаоѓаше

А ние со сопствениот циркус постојано кубуриме.

 

По еден месец дојдоа мајка ми и брат ми.

Мене ме испратија кај вујко ми Миле во Јаловик Извор.

Тамо вршидбата беше во ек.

Ги терав коњите околу стожерот на гумното по цел ден,

Сè додека од класјето не ќе го истерав и последното зрно.

Ги сакав коњите.

Сега гледам дека коњи можат да раководат и со држава.

Во тој случај ним им следува името – коњишта!

 

Есента мајка ми ме запишта во техничко училиште,

Никој не ме праша дали го сакам тоа,

Беше важно што побргу да завршам

Да дојдам до парче леб.

 

Не помина многу време од тргувањето на училиште,

Ме сместија во еден интернат.

 

Како жртва на фашистичкиот терор,

Се разболив.

 

Мајка ми реши да ме врати во Књажевац,

Докторите се сомневаа дека имам офтика,

А јас имав пролив.

Серев како грлица.

Лоте најде некаде јаглен

И некако ми го затнаа газот.

Бев слаб, кожа и коски,

Ништо од училиштето,

Не можев ниту да стојам

А камоли да одам на училиште.

 

Таа зима ме креваа од умрените.

Пролетта се запишав во Књажевачка гимназија.

Не бев лош ученик, ама бев избувлив господ да чува.

Се расправав со професорите,

Тие велеа дека сум кавгаџија!

Не им попуштав ни кога беа во право,

А ни тие не беа цвеќиња,

Се правеа дека сè знаат.

Но дека знаеја, знаеја.

Вистинска господа,

Сè правдаа со нашата младост.

И беа во право

Зашто само младоста има право

На грешни мисли!

 

Мајка ми се убиваше зборувајќи,

Катадневно ми држеше лекции,

Ми се закануваше, предупредуваше, вревеше:

Ако не сакаш да учиш, ќе чуваш овци,

Но бидејќи ние ги немаме,

Ќе чуваш туѓи!

 

Љубеше да каже:

Мојот син!

А гледав како расте,

Кога на крајот на училишната година

Ќе ѝ ја покажев книшката.

 

Пак се вљубив,

А можеби она пред тоа беше само сон.

 

24 јуни 2020 год.

_________________________________

 

* Циркусот „Медрано“ е основан во 1705 година во Полска, во градот Племши.

Од 1939 година е преселен во Србија, во Нови Сад. Неговиот сегашен сопственик

е Милан Слива (67), по националност Полјак.

 

                        Од српски превел: Ристо Василевски

четвртак, 6. август 2020.

Стојан БОГДАНОВИЋ: ПТИЦЕ

ПТИЦЕ

 

1

У једној књизи прочитах:

Конфуције никада није пуцао у птицу која није у лету.

Књига обилује силним коментарима.

Не нађох одговор на питање,

Зашто је пуцао!

 

2

Птице су слободне као птице.
Оне постоје само да би им други завидели на лепоти,

на песми, на крилима.


Птица је птица и када не лети
.
Она је птица и када се шепури.
Птица је увек птичица.

 

3

Пас може да буде и џукела.

 

4

За коња да вам не причам,

Пустите тог лудака.

Можда и он сања неку своју птицу,

Макар је звали кобила.

 

5

Не знам зашто корњача толико завиди птицама.

Ако ви знате, немојте никоме рећи.

 

6

Није свака птица певачица!

Ни обрат не важи!

 

7

Ако нека певачица личи на пуњену птицу,

Најчешће, кажу, на коку,

Разгрните перје па ћете видети

Да је реч о илузији!

Може се десити и да напипате јајца!

Будите пажљиви са јајима,

А и са птицама,

Певачицама!

 

8

Поједине птице знају да носе своје перје,

А неке, да те бог сачува!

Неке то раде из нужде,

(Није реч о великој нити о малој нужди)

Само да не би изгледале као покисле кокошке.

 

9

Птица која крене на време,

Стигне и до лабудовог језера.

(Ако није предалеко,

Штикле су проблем!)

Тамо се може видети права љубавна игра

Са предигром.

 

10

Не зна свака птица да плива.

(Она коју нису водили на базен

Да не би поквасила ципеле од крокодилске коже.)

Понекад не помажу ни крокодилске сузе.

 

11

Покоја птица крешти,

А они кажу пева.

Па ваљда песници знају шта је песма.

Или можда мислите,

Да песници треба да се песниче

Уместо да се баве крештаљкама.

 

12

Пуњене птице се могу срести у природњачким музејима и у просторијама убица из ловачког друштва.

Неке пуњене птице сам виђао у позоришту

И на другим згодним местима.

И то у време парења.

Њих би требало разликовати од пуњених паприка, пуњених тиквица...

(Тиква је голема

И потребно је много тога да би  се напунила).

Пуњене вешалице нису добре за здравље.

Уф,уф!

 

13

И кукавица је певачица.

А и селица.

 

14

И гавран је певачица

Само му је композитор скројио

Такву песму, њему

Који има дара

Да доноси лоше вести и да вара

Да се измотава

Да крије и да се претвара

И да гавран смета гаврану

Од јутра до мрака.

Ноћу ниједна птица не смета другој

Зато ноћ и траје тако кратко,

Зато што зна да се одужи

Као самртна тишина

Која се пресвлачи у боју гаврана.

 

15

Неке птице живе свој живот

Само да би могле да извију врат

Који би тог тренутка требало пољубити.

И то страсно.

Некада се за ту богоугодну радњу

тражило скровито место

и жртвовало сво имање.

Било је страшно!

Али, ако им је!

 

16

Посматрао сам лабудове,

Какав диван призор.

То се може учинити и изван језера.

На мору, рецимо.

Неке птице то гледају са висине.

И због тога су несрећне.

 

17

Ако зађете по српским манастирима видећете

Да и анђели имају крила.

Али се од њих не прави пилећа супа.

 

18

И папагај је птица.

Мало му је крив нос,

Али не мари.

С њим се можете човек изразговарати.

Он зна свашта.

Само је питање када ће и коме ће

то рећи.

Уме и да оговара колегинице.

 

19

На зло се може набасати и без птица злослутница.

 

20

Слободни људи не обраћају пажњу на слободу.
Не пазе је.
Када им се измакне гледају у небо.
Већина се понаша као гуске у магли.
Лете за вођом, али га не виде.

 

21

Реч птица је женског рода

А покрива и мушкарце.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

понедељак, 3. август 2020.

Стојан БОГДАНОВИЋ: ЖИВКА

ЖИВКА

 

Била је удата за Љубу Ћосу, граничара из Бурдима,

А она је од Вучића из Гушевца.

Са Љубом је изродила троје деце,

Другу фајду од њега није имала.

 

Др Чавка јој је у Сарајеву извадио једно око,

Њега нисмо видели,

А она није знала да објасни зашто,

Једно је сигурно,

Доктор је нешто зајебо.

 

Баба је са једним оком боље видела,

Него многи са оба.

 

Зими се бавила ткањем поњава, черги,

Па и ћилима,

Све је то (про)гутала књажевачка пијаца.

 

Повремено је шверцовала ракију,

Лично сам утоваривао балоне у воз за Неготин.

У Нишу је била велика конкуренција,

Најбоље је пролазила код рудара у Бору.

Никада се није враћала без пара.

 

Била је неписмена,

Али, никада није ушла у погрешан воз.

Умела је да пита.

 

Брзо је рачунала,

Никада на своју штету.

Било јој је довољно једно око.

 

Када сам био матурант,

Нисам имао новце за екскурзију.

Чувши разговор између мајке и мене,

Баба Живка је гурнула руку испод прегаче

И отуд извадила педесет банки.

Те су паре биле довољне за ципеле и панталоне

У којима сам почео студије.

Екскурзију сам одложио.

 

Баба ме је често водила са собом,

Испод Тресибабе смо брали купине

Суботом их је продавала

На пијаци иза купатила.

Тамо је после никао Дом културе.

 

Научила ме је чему бели слез, чему раставић...

А када није било траве,

Ту су шипци.

Шипак ти некако дође на крају.

О палачинкама није било речи.

 

 

Стојан БОГДАНОВИЋ: ТРУНКЕ, Књажевац, "Бранко Миљковић", 2011.

  Портрет професора Стојана Богдановића Перица Донков , Conte, 13,5 cm x 18,5 cm ...